عبدالله مستوفى

105

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

رستوران اين گردشگاه ، با اينكه در حدود دويست ميز داشت ، از ساعت پنج جاى خالى به آسانى گير نميآمد . عصرهاى شنبه و يكشنبه بساط رنگين‌تر و تا يكى دو ساعت بعد از نصف شب اين وضع داير و در ساير ايام هميشه تا نصف شب ترن فوق العاده در رفت و آمد و اين بساط از اوائل مه تا اواخر اوت حتى گاهى تا نيمهء سپتامبر برقرار بود . بارى دفتر و لوازم مختصرى براى زندگى به تسارس كوىسلو نقل شد ، مشير الملك و مشاور الممالك و اسد بهادر و دو نفر نوكر و كالسكهء سفارتى و آشپزخانه و غيره در آنجا برقرار شدند . چون جا براى همگى نبود در پاولووسكى ييلاق ديگرى گرفته شد ، من و ابو الحسن خان و نردينى و مهديخان و معاضد السلطنه كه تازه از تفليس آمده بود ، با يكنفر نوكر در اين ييلاق منزل داشتيم . هر روز صبح بعد از خوردن چاى صبحانه بتسارس - كوىسلو ميرفتيم و چند ساعت آنجا بوديم و براى خواب به اين ييلاق ميآمديم . مشير الملك از من خواهش كرد آرشيو سفارت را مرتب كنم ، من هم مشغول اين كار شده آنچه كاغذ كهنه در سفارت بود همه را خوانده در انديكاتر خلاصه و ثبت كردم و آرشيو خوبى ترتيب دادم و اين كار مرا خيلى بسابقهء كارها آشنا نمود و براى من بسيار نافع واقع شد . عصرها در ساعات تفريح بپارك تسارس كوىسلو گردش ميرفتيم و در استخر بزرگ ، قايق‌سوارى و پاروزنى ميكرديم و هفته‌اى يكى دو شب هم بگار پاولووسكى ميرفتيم . باغ و پارك تسارس - كوىسلو بسيار بزرگ است ، عمارت زيادى براى امپراطور و حاشيه در آن ساخته‌اند ولى امپراطور جز سالى يكى دو ماه در آنجا بسر نميبرد ، ييلاق حسابى او در پطرهوف است . ولادت الكسى وليعهد روس در اين تابستان بعد از چهار دختر ، الگا « 1 » ، ماريا « 2 » ، تاتىيانا « 3 » و آناستاسيا « 4 » ، پسرى نصيب خانوادهء امپراطورى شد . اين پسر را به اسم الكسى « 5 » موسوم كردند ولى در همان روز ولادت او شكست بزرگى در شرق اقصى بقشون روس وارد آمد و آن شكست ليائويانگ بود و در جنگهاى بحرى كشتى تزاروويچ « 6 » كه باسم يكى از وليعهدهاى سابق روسيه بود غرق شد . مردم اين مولود را بد اقور گرفتند و در اطراف اسم او حرفهائى زده ميشد كه سلطنت اين خانواده بموجب پيشگوئى فلان شخص باسم الكسى شروع شده و باسم الكسى هم ختم خواهد شد و يكمشت از اين حرفها كه انقلاب‌طلب‌ها آب‌وتابش ميدادند و در دهنها منتشر ميكردند . اين مولود بموجب قانون وليعهد شد و گراندوك ميخائيل الكساندرويچ برادر امپراطور كه تا اين وقت وليعهد بود ، طبيعتا منعزل گرديد . البته اين انعزال فرقى در نفوذ و اهميت گراندوك حاصل نكرد .

--> ( 1 ) - Olga ( 2 ) - Maria ( 3 ) - Tatiana ( 4 ) - Anastassia ( 5 ) - Alexis ( 6 ) - « تزاروويج » بمعنى تزارزاده است ولى اين اسم با آنكه از حيث معنى بايد بعموم شاهزادگان بلافصل اطلاق شود ، بوليعهد روسيه تخصيص داشت . غرق كشتى تزاروويچ در همان روز ولادت اين وليعهد البته خوش اقور نبود .